‘તમારા મોઢામાં સાકર….!’ – અનુપમ બુચની કલમે માણો સાકર જેવી સાકરની મીઠી યાદો

સાકર ‘વંદાય’, ખાંડ ‘ફકાય’! ખાંડ અને સાકર વચ્ચેના ભેદનો મર્મ ઉકેલવામાં વર્ષો કાઢી નાખ્યાં, સાહેબ!
ઠાકોરજીની આરતી પતે એટલે મારાં ફઈ મારી નાનકડી હથેળીમાં વાલના દાણા જેવડી સાકર મૂકે. એ સાકર ફટ્ટ જીભ ઉપર મૂકી હું ફટ્ટ ફળિયામાં રમવા દોડી જતો અને પછી એ નાનકડી ‘મીઠાઈ’ હું ક્યાંય સુધી ચગળ્યા કરતો. એ પ્રસાદ હતો. ઠાકોરજીની અમીદ્રષ્ટિ પડી હોય એવી સાકરની કણીના રસનું ગળપણ યાદ કરું છું ત્યારે મારા ગળાને ફક્ત ગળ્યું ગળ્યું જ નથી કરી મૂકતું, ગળગળું પણ કરે છે.

અમારા ઘરમાં ચા-ખાંડના ડબ્બા અધ્ધર મૂકાતા. ખરેખર કીડી-મકોડાથી બચાવવા કે ગળકુડા બાળકો પહોંચી ના શકે એટલા માટે 2×3ની ખાસ છાજલી બનાવી હશે એ તો ભગવાન જાણે. ભગવાન પણ કંઈ ઓછો નથી. પ્રત્યેક બાળકમાં એમણે એક સંસ્કારી ચોર બેસાડ્યો છે. કીડી-મકોડા તો એ છાજલી સુધી ન પહોંચી શકતા પણ અમને મોકો મળતો ત્યારે ખાંડનો ડબ્બો નીચે ઉતારીને ચાર આંગળીઓમાં સમાય એટલી ખાંડનો બુકડો (ફાકો) ભરીને અમે ભાગતા. પણ સાહેબ, કોઈ દિવસ ઠાકોરજીના ગોખલામાંથી સાકર ચોરીને મોઢામાં મૂકી ‘રપેટી’ મૂક્યાનું મને તો યાદ નથી. એ હક્કની સાકર તો સામેથી અમારી હથેળીમાં મૂકાતી.
જેટલો ભેદ પાપ અને પુણ્ય વચ્ચે એટલો જ તફાવત ખાંડ અને સાકરના ગળપણ વચ્ચે ગણી શકાય એવી સમજ મને મોડી મોડી પણ આવી’તી ખરી. આપણે ‘દૂધમાં સાકર ભળે એમ ભળી જવાનું’ કહીએ, ‘ખાંડ ભળે એમ ભળી જવાનું’ એમ ન કહીએ. આપણે એમ બોલીએ, ‘એ વાતમાં તો તું ખાંડ ખાય છે, હોં!’ એવું ન કહીએ, ‘એ વાતમાં તો તું સાકર ખાય છે, હોં!’ ‘…તો તો તમારા મોઢામાં સાકર’ કહીએ, ‘….તો તો તમારા મોઢામાં ખાંડ’ ન કહીએ. શેરડી સાકર જેવી ગળી કહીએ, શેરડી ખાંડ જેવી ગળી ન કહીએ. અમારા ફળિયાને નાકે શેરડીના રસની લારી ઊપર લખ્યું’તું, ‘સાકર શેરડીનો રસ’. મને થાય છે કે, પાર્વતીજી પણ શિવજીને સાકર જ ધરતાં હશે, ખાંડ નહિ!
‘પંચામ્રુત’માં મધની બરોબરી કરતી સાકરનો ઉપયોગ થાય છે એટલે સાકરની શોધ અને સ્વીકાર સદીઓ પહેલાં થયાનું અનુમાન કરવું કંઈ ખોટું નથી. કોઈ હીરાઘસુ સાકરના ગાંગડાને અલભ્ય કાચો હીરો સમજીને ભૂલથી ઘસવા લાગે તો નવાઈ નહિ.
સાકરનો દાણો દૂધમાં ઓગળે એટલે દૂધ અમૃત બને અને ખાંડ ઓગળે એટલે માનો ઝેર! ખાંડની જુગલબંધી ચા-કોફી સાથે વધુ. અમારા વડિલો એટલી બધી ગળી ચા પીવે કે ચા પીધેલા કપ દાંડી પકડીને ઉપાડો ત્યારે રકાબી પણ અધ્ધર થાય! આ જોક નથી. મારા ફાધરને કોઈ દિ ભૂલથી પણ મોળી ચા અપાઈ જાય તો એમના કપાળની કરચલીઓ વચ્ચે ત્રીજું નેત્ર દેખાતું!
ખાંડનું નકારાત્મક ગળપણ જલેબી, શરબત, ગુલાબજામુન, મોહનથાળ, પેઠા, મુરબ્બો અને એવી અનેક મીઠાઈઓમાં ‘ધીમા ઝેર’ બની માણસને એક દિવસ ખતમ કરી નાખશે. છતાં વાત વાતમાં ખાંડ અને ખાંડની ચાસણીના ઉપયોગમાં પાગલ થયેલ માણસને ચેતવવા ઇન્દ્રદેવે ડાયાબિટીશ નામનું ‘ધીમું મૃત્યુ’ મોકલી માણસને ડરાવ્યો છે ખરો પણ માણસ એમ કંઈ ઝટ ‘સ્યુગર’થી ‘ફ્રી’ થાય ઈ વાતમાં શું માલ છે!
હવે તો કૃત્રિમ સાકરના દાણા, શંકાસ્પદ સાકરિયા પ્લાસ્ટિકની કોથળીઓમાં ધરાય છે અને પ્રસાદ બનીને જીભ અને મનને છેતરે છે. સૂડીથી ખડી સાકરના મોટા ગાંગડાઓ ભાંગીને ભરાતી સાકરની નાની બરણીઓ લગભગ અદ્રશ્ય થઈ ગઈ. આરતી પછી નાનકડી સાકર માટે લંબાતી હથેળીઓ ખાલી રહી ગઈ.

તમારા ઘરમાં સાકર છે? તમને છેલ્લે કોઈએ સાચી સાકર ક્યારે આપી? તમે છેલ્લે સાચી સાકર ક્યારે જોઈ? તમે છેલ્લે સાચી સાકર ક્યારે ખાધી?
હું તો ઠાકોરજીને રોજ નાનકડી વાટકીમાં ધરવામાં આવતી ચાર-પાંચ સાકર અને તુલસીના બે કુણા પાન ગુમાવી બેઠો છું.
લેખક – અનુપમ બુચ

ટીપ્પણી

No comments yet.

Leave a Reply

error: Content is protected !!