ઘી નો ડબ્બો – માનવ ધર્મ સમજાવતી એક સુંદર વાર્તા. વાંચો મરિયમ ધુપલીની કલમે.

હું એક ઘી નો ડબ્બો. કરિયાણા ની આ દુકાન માં આવવાને મને એક મહિનો થયો હશે. આમ તો મારો જન્મ આ શહેર થી દૂર ના કોઈ વિસ્તાર માં આવેલ ફેક્ટરી માં થયો હતો. ત્યાં મારા જન્મ ની સાથેજ મને એક ખુબજ મોટા ડબ્બા માં ભરી દેવામાં આવ્યો હતો. ત્યાં હાજર અન્ય નાના નાના ડબ્બાઓ મારુ કદ જોઈ ડઘાયજ ગયા હતા. મારા જેવા બધાજ મોટા ડબ્બાઓ એક તરફ ને નાના ડબ્બાઓ નું જૂથ એકતરફ. છતાં કદી અમે એ નાના ડબ્બાઓ ને નીચી નજરે ન જોતા. જન્મ થી એ પણ તો ધીજ ને ! જુદા જુદા ડબ્બા માં સમાવાનું એ તો ભાગ્ય ની વાત. એમાં કોઈ લગુતાગ્રંથી કે અભિમાન ના પાસાઓ ક્યાંથી યોગ્ય અંકાય ? પણ ઘી થઇ અમે જે સહજતા થી સમજી લીધું એ આ માનવીઓ માટે સમજવું એટલું કપરું કેમ ?  તેથીજ તો ફેક્ટરી ના ઊંચા પદ ઉપર કાર્ય કરનારાઓ જયારે પણ ફેક્ટરી ની મુલાકાત લેતા , ત્યાં કામ કરનારી મજુર સ્ત્રીઓ સાથે કેવા ક્રોધ સાથે ને તુમાખી સાથે વર્તતા. જાણે એ સ્ત્રીઓ એ નીચા પદ પર કામ કરી કોઈ પાપ આચર્યું હોય !?

આમ તો તે ફેક્ટરી માં ઘણી સ્ત્રીઓ કામ કરતી. દરેક સ્ત્રી એકબીજાથી જુદી. ના , હું ફક્ત દેખાવ ની કે ચ્હેરા ની વાત નથી કરતો. એમના વસ્ત્રો, વાત કરવાની શૈલી ને ભાષા, એમનું વર્તન ને વ્યવહાર એકબીજાથી કેટલા ભિન્ન હતા. શરૂઆત માં આ ભિન્નતા નું કારણ હું કળી શક્યો નહીં. પણ પછી જેમ જેમ એમની વચ્ચે વધુ સમય વિતાવવા મળ્યો તેમતેમ ધીરે ધીરે એ ભિન્નતા નું કારણ સમજાતું ગયું.
એમની વાતો ધ્યાન થી સાંભળતા હું એ તારણ પર પહોંચ્યો કે માનવીઓ અમારી જેમ ફેક્ટરી માં ન જન્મે. એમનો જન્મ તો જુદા જુદા ઘરો માં થાય. જે માનવી નો જન્મ જે ઘર માં થાય, ત્યાં ના લોકો એક નિયમબદ્ધ જીવન જીવતા હોય. આ જીવન ના કેટલાક નિયમો, માન્યતાઓ અને શ્રદ્ધા હોય …આ નિયમો ના સમૂહ ને ‘ ધર્મ ‘ કહેવાય. માનવી જે ઘર માં જન્મે એ ઘર માં પહેલે થી જે ધર્મ અનુસરાતો હોય તેજ ધર્મ અનુસરવાનો હોય. તેને અનુરૂપ વસ્ત્રો પહેરવાના હોય, જમવાની વાનગીઓ પસંદ કરવાની હોય , એજ ધર્મ ના ધર્મ સ્થળ ને માન આપવાનું હોય, એજ ધર્મ ના ઇતિહાસ ને માન્યતાઓ નો અભ્યાસ કરવાનો હોય, એમાં આવનારી વાર્તાઓ ને અનુરૂપ તહેવારો મનાવવાના હોય. એજ ધર્મ ના લોકો સાથે લગ્ન મનાવવાના હોય ને એટલુંજ નહીં મૃત્યુ પછી પણ એમના શરીરો ને જે તે ધર્મ ની પદ્ધતિઓ અનુસરવાથીજ મોક્ષ મળતા હોય !!!

ફેક્ટરી માં કામ કરતી કેટલીક સ્ત્રીઓ ગળા માં ચોકડી જેવું કંઈક પહેરતી ને એમના ફરાક એકદમ લાંબા હોય. વાતે વાતે હાથ વડે પોતાના શરીર પર પણ ચોકડી બનાવતી. જાણવા મળ્યું કે એ ખ્રિસ્તી ધર્મ ના માનવીઓ માં ગણાતી . કેટલીક સ્ત્રીઓ કપાળ ઉપર ગોળ ગોળ ટીકડીઓ મૂકતી ને સાડી નામનું વસ્ત્ર શરીર  પર ગોળ ગોળ વીંટાળી ને આવતી. પોતાના ધર્મ નું નામ હિન્દૂ કહેતી . તો વળી કેટલીક સ્ત્રીઓ કાળા રંગ નું કંઈક ઝભ્ભા જેવું પહેરતી જેને બુરખો કહેતી . તે સ્ત્રીઓ કપાળે ગોળ ગોળ ટીકડીઓ ન મુક્તી . એમના ધર્મ ને ઇસ્લામ કહેવાય ને એમને મુસ્લિમ . ફેક્ટરી માં આ ત્રણ ધર્મ ની સ્ત્રીઓ આવતી . પણ એમની વાતો પર થી લાગતું કે એ ફેક્ટરી ની બહાર હજી તો એવા ઘણા ધર્મ અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા !

ફેક્ટરી માંથી મને અને મારા કેટલાક મિત્રો ને એક મોટા વાહન માં ગોઠવી શહેર માં લાવવા માં આવ્યા. શહેર ની જુદી જુદી દુકાનો માં અમારી વહેંચણી કરી દેવામાં આવી. ત્યારથી હું આ કરિયાણા ની દુકાન ના અંદર ના ભાગ માં સ્થિત એક અંધારા ઓરડા માં રખાયો છું . દુકાન માં મોટેભાગે પુરુષો કામ કરે છે. તેઓ આ ઓરડા ને ‘ સ્ટોરરૂમ ‘ કહે છે. ક્યારેક ક્યારેક બારણું ઉઘાડવામાં આવે છે ને અહીં થી કેટલાક ડબ્બાઓ ને લઇ જવામાં આવે છે. અહીં કામ કરતા પુરુષો પણ આમ તો એકજેવાજ. વાતો ના વિષય પણ એકસમાન …. પત્ની, બાળકો , કુટુંબ, આવક , ખર્ચાઓ , પ્રેમ, કાળજી, સુરક્ષા, ફરજ, કર્તવ્ય, દાન, સેવા, માંદગી, ઈલાજ, દવાઓ, બજાર, ભાવ, સંબંધો……બધુજ તો એમની વચ્ચે સમાન છે……છતાં ભિન્ન પહેરવેશ , ભાષા, નિયમો , રિવાજો,  ને કારણ વળી પેલુજ  ‘ ધર્મ ‘ વાળું.

મને હવે ખુબજ મુંજવણ અનુભવાય રહી છે. માનવી ની જેમ હું પણ ઈશ્વર નુજ તો સર્જન ! મારો પણ જન્મ ને મારી પણ સમાપ્તિ ! મારુ જીવન કર્તવ્ય એટલે અન્ય ની ખુશી  માટે મારા જીવન નું સમર્પણ. પણ આ સમર્પણ ક્યાં ધર્મ ને અનુસરી કરવું ? મારો ધર્મ કયો ? જો મારો કોઈ ધર્મજ ન હોય તો મને મુક્તિ , મોક્ષ માનવીઓ જેમ ન મળે ?!? નહીં , નહીં , એ તો અન્યાય ….. મારો પણ કોઈ ધર્મ નિર્ધારિત હશે ને ?!? પણ મને કઈ રીતે જાણ થશે મારે ક્યાં ધર્મ નું અનુસરણ કરવું ? આ તો સર્જક નો કેવો અન્યાય ? માનવી ના સર્જન ને ધર્મ ઓળખવા માં કેવી સરળતા !! એમને ભેટ માં કેટલા ભિન્ન ધર્મો ને અમારે માટે કોઈ નિશ્ચિંતતાજ નહીં ? એટલે જે અમને આવી ને ખરીદી
જાય ને પોતાના ઘર માં લઇ જાય , જે ધર્મ ના તહેવાર માટે વાનગીઓ માં અમારા જીવન નું સમર્પણ થાય તેજ અમારો ધર્મ ? આ તે કેવી અનિશ્ચિતતા ???

આજે ફરી સ્ટોરરૂમ નું બારણું ઊઘડ્યું. કેટલાક પુરુષો ડબ્બાઓ આગળ તરફ લઇ જઈ રહ્યા છે. લાગે છે આ માનવીઓ નો ફરી કોઈ તહેવાર આવી રહ્યો છે. તહેવારો માં અમારી માંગ વધી જાય ત્યારે ખુબ ગર્વ અનુભવાય . અરે આ શું ? એમણે તો આજે મને પણ ઊંચકી લીધો . હું પણ બહાર જઈ રહ્યો છું . લાગે છે મને ખરીદી લેવામાં આવ્યો છે. કિંમત પણ અપાઈ ગઈ છે એટલેજ તો હું એક મોટી થેલી માં સજ્જ કરી દેવાયો છું . પણ મને ખરીદનાર માનવી કોણ ? ક્યાં ધર્મ નો ? હું કોના ઘરે જઈ રહ્યો છું ? મારા ભાગ્ય માં કયો ધર્મ આવ્યો ? એક રીક્ષા ની અંદર ગોઠવેલી ઘણી બધી થેલીઓ સાથે મારી થેલી પણ ગોઠવાય છે. રીક્ષા ઝડપ થી આગળ વધી રહી છે. મારી થેલી ના સાંકડા મોઢામાંથી બે સ્ત્રીઓ ના ચ્હેરા દેખાઈ રહ્યા છે. અરે આ શું ? એમના પહેરવેશ તો વળી ફરી ભિન્ન. એક સ્ત્રી એ સાડી વીંટાળી કપાળે ટીકડી મૂકી છે ને બીજી સ્ત્રી એ ‘બુરખા’ નામ વાળો કાળો ઝભ્ભો ચઢાવ્યો છે. બન્ને ભાવ ને કિંમતો ની ચર્ચા વિચારણા કરી રહી છે. બંને એકબીજા ની મિત્ર લાગે છે. પણ આ આટલી બધી થેલીઓ માંથી કઈ થેલી કોની ? હું કોના ભાગ્ય માં આવ્યો છું ? હું સાડી વીંટાળેલી સ્ત્રી ના’ હિન્દૂ ‘ ઘર માં જઈ રહ્યો છું કે બુરખો ચઢાવેલી સ્ત્રી ના મુસ્લિમ ઘર માં ? હવે વિહ્વળતા અસહ્ય બની રહી છે . કયો ધર્મ મને મુક્તિ અપાવશે ? મારું મોક્ષ ક્યાં ધર્મ થી મળશે ?

રીક્ષા થમ્ભી ગઈ છે . બન્ને સ્ત્રીઓ પોતપોતાની થેલીઓ વર્ગીકૃત કરી રહી છે . બુરખા વાળી સ્ત્રી એ મને પોતાની આંગળીઓ માં પરોવી લીધો છે . હવે એકબીજા ના ખભા અડકી એકબીજા થી છુટા પડી બન્ને પોતપોતાના ઘરે જઈ રહી છે. બુરખા વાળી સ્ત્રી બારણે ઘંટડી વગાડી રહી છે. એક નાનકડી છોકરી બારણું ખોલી ઉભી છે :

” અમ્મી મારા માટે શું લાવી ?”

મારી પડખે ની થેલીમાંથી કંઈક બહાર  કાઢી સ્ત્રી બાળકી ને આપી રહી છે.

” ચોકલેટ ….ચોકલેટ……..”

ટેબલ ની એક પડખે ગોઠવાઈ એ બાળકી પોતાને મળેલ ભેટ સાથે વ્યસ્ત છે. એક મુસ્લિમ ઘર ના ટેબલ પર ગોઠવાઈ આખરે મને મારો ધર્મ મળી ગયો ખરો. પણ પેલી સ્ત્રી કશે દેખાતી નથી . મને આમ ટેબલ ની વચોવચ પડતો મૂકી એ ક્યાં જતી રહી ? અરે , આ લો આવી ગઈ. આ હાથમાં શું લઇ આવી ? આવડો  મોટો ડબ્બો ને એ પણ ખાલીજ ! અરે મારો ડબ્બો હમણાંજ ખોલાઇ રહ્યો છે , શું કરવા આવી ઉતાવળ ? અરે ,મને આ ડબ્બા માંથી કાઢી બીજા ડબ્બા માં શું કરવા ભરી રહી છે ?

” અમ્મી, તું શું કરી રહી છે ?” નાની છોકરી ને પણ મારી  જેમજ વિસ્મય થઈ રહ્યો છે !

” બેટા ,હું આ ઘી ને બે સરખા ભાગ માં વહેંચી રહી  છું. એક ડબ્બો મારો ને એક જયશ્રી આંટી નો !”

” તમે બન્ને એ એક એક જુદો ડબ્બો કેમ ન ખરીદ્યો ?”

” આ ડબ્બા પર મોટું ડીસકાઉન્ટ હતું. પણ આટલું બધું ઘી નું શું કરવું ? એટલે મેં અને જયશ્રી આંટીએ મળી ને ખરીદી લીધું.  થોડા દિવસો માં ઈદ છે. સેવૈયા ને હલવો કરવા ઘી તો જોઇશેજ …ને થોડા મહિના પછીજ જયશ્રી આંટી ને દિવાળી ની મીઠાઈઓ કરવા ઘી ની જરૂર પડશે…..”

” અરે વાહ, એકજ ડબ્બા થી બબ્બે તહેવાર…”

” ચાલ જરા જયશ્રી આંટી ના ભાગ નું ઘી એમને આપી ને આવીએ …..”

મારા અસ્તિત્વ નો અર્ધો હિસ્સો એક મુસ્લિમ ઘર ના ટેબલ પર ઈદ ના તહેવાર ની રાહ જોઈ રહ્યો છે ને બીજો હિસ્સો એક હિન્દૂ ઘર ભણી જઈ રહ્યો છે દિવાળી ની મીઠાઈઓ માં ભળવા માટે ! તો મારો ધર્મ કયો ? બન્ને તહેવારો ની મીઠાઈઓ માં ભળી જનાર મારા શરીર ને કયા ધર્મ માં સ્થાન મળશે ? ને મારા અન્ય મિત્રો જે મીઠાઈઓ ની દુકાનો પર પહોંચી ગયા હશે એ કયા ધર્મ ના , કયા તહેવાર ની , કઈ વાનગીઓ માં ભળશે ને અંતે કયા ઘરો સુધી પહોંચી રહેશે ? કોણ કહી શકે ? પણ હા, અમારી ફરજ તો એટલીજ કે તહેવારો ની વાનગી માં ભળી જઈ માનવીઓ ના મન ને ખુશીઓ થી છલકાવી દેવા. પછી એ મન કોઈ પણ ધર્મ ના કેમ ન હોય ! અમારા શરીર પીગાળી માનવીઓ ના ખુશી ના અવસરો ને સ્વાદનો મીઠો સ્પર્શ આપી દિપાવવા , પછી એ અવસરો ગમે તે ધર્મ ના માનવી ના જીવન સાથે સંકળાયેલા હોય ! રંગ, નાત, જાત, જ્ઞાતિ , ધર્મ ના મર્યાદિત કુંડાળાઓ માં ખુશી ની અભિવ્યક્તિ ને, આનંદ ની વહેંચણી ને મર્યાદિત ન રાખતા દરેક માનવી ને  એક સમાન સ્તરે પોતાનું અસ્તિત્વ અર્પણ કરી દેવાના આ ધર્મ નું કોઈ નામ ખરું ? સંકુચિતતાઓ થી ખુબ ઉપર ઉઠેલો આ ધર્મ કેવો ? કોઈ કુંડાળાઓ ની  મર્યાદિત સરહદો  માં  ન સમાતો ,પ્રાદેશિક  ,રાષ્ટ્રીય કે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો ના સ્પર્શ થી વંચીત , દરેક માવજીવન ને સહજતા થી માન , સન્માન, પ્રેમ ને આદર થી સાંકળતા આ ધર્મ નું નામ તો ‘ માનવધર્મ ‘ જ હોય શકે !

માનવતા ધરાવતા માનવીઓ ધર્મો  ના  કોયડાઓ  ઉકેલતા જેનાથી વંચીત રહી ગયા એ ‘ માનવધર્મ ‘ એક મારા જેવા ઘી ના ડબ્બા ને અર્પી ઈશ્વરે તો મારા અસ્તિત્વ ને ધન્ય કરી નાખ્યું.

હે ઈશ્વર, આ માનવધર્મ ની સેવા માં પોતાનું જીવન અર્પણ કરી મળનારા મોક્ષ ને સમજવાની ક્ષમતા આ માનવીઓ માં ક્યાં થી ?????? હું તારો હૃદય થી આભાર માનું છું મને એક માનવ નહીં ઘી ના સ્વરૂપે જન્મ આપવા માટે …..

લેખકઃ મરિયમ ધુપલી

ટીપ્પણી

Ad Slot 4 – Below Bottom Related Article Block