એક અભિનેતા-ગાયક-દિગ્દર્શકની કેન્સરને હંફાવવાની શાૈર્યકથા – Must Read for Cancer Patients

આજે ગુજરાતના લાડકા બહુમુખી કળાકાર અર્ચન ત્રિવેદીનો 51મો જન્મદિવસ છે અને મારે મિત્રો સાથે તેની કેન્સરને હરાવવાની પ્રેરક કથા વહેંચવી છે. કથા થોડીક લાંબી છે, પણ તેનો એક એક વર્ડ ફોરવર્ડ કરવાનું મન થાય તેવો પ્રેરક છે. પોઝિટિવીટીની કેટલી જબરજસ્ત તાકાત હોય છે તેનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

પોઝિટિવીટીની આ કથા અમદાવાદની પોળો જેવી છે. એક પોઝિટીવ પોળમાંથી બીજીમાં જવાય છે અને બીજીમાંથી ત્રીજીમાં અને ત્રીજીમાંથી… તો પ્રેમથી “આઈ લવ યુ ” બોલીને જઈએ અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલના કેન્સર વિભાગમાં.

એ દિવસ હતો 16મી નવેમ્બર 1991નો. ગુજરાતી રંગમંચ-ટીવી-ફિલ્મના અભિનેતા-ગાયક-દિગ્દર્શક અને બીજું ઘણું એવા અર્ચન ત્રિવેદીને અહીં દાખલ કરાયો હતો. ના, કોઈ રંગમંચ નહોતો અને નહોતું કોઈ નાટકનું દશ્ય. આ રિયલ જિંદગીની કરૃણ હકીકતનું સાવ જ સાચું દશ્ય હતું. અર્ચનને એક નહીં ત્રણ ત્રણ કેન્સર થયાં હતાં. કેન્સરનો ત્રિવેણી સંગમ અર્ચનમાં ભેગો થયો હતો. બ્લડનું કેન્સર, ફેફસાંની બાજુમાંનું એક કેન્સર અને અન્ય એક કેન્સર. કેન્સરના નિષ્ણાત ડો. પંકજ શાહે પછીથી અર્ચનને કહેલું કે આનંદ ફિલ્મમાં રાજેશ ખન્નાને જે કેન્સર થયાં હતાં, ડિટ્ટો એ જ કેન્સર તને થયાં છે, ફરક માત્ર એટલો જ છે કે ફિલ્મમાં રાજેશ ખન્ના વિદાય લે છે, તારે તારી જિંદગીની રીયલ લાઈફમાં જીવવાનું છે. અર્ચન કહે, યસ સર, મને કશું જ ના થાય. કેન્સરના દરદીની એક ભૂમિકા ભજવવાની છે એ ભજવીને આપણે તો તેમાંથી નીકળી જઈશું બહાર..

એક પછી એક અગિયાર ડોકટર અંદર આવ્યા. આ પેનેલે અર્ચનને બરાબર તપાસ્યો હતો. રૃમમાં અર્ચનનાં માતા-પિતા, ફોઈ-ફૂઆ સહિતનાં બધાં સગાં-સ્વજનો હાજર હતાં. બધાના ચહેરા પડી ગયેલા હતા. ઘણાંની આંખમાં બહાર આવી ગયેલાં અને ઘણાંની આંખમાં અંદર જ આંસુ હતાં. દશ્ય ભારેખમ હતું. 25 વર્ષના હોનાહાર યુવકને કેન્સરે પોતાના ભરડામાં લીધો હતો. જ્યારે અર્ચનને ખબર પડી કે પોતાને કેન્સર છે ત્યારે તેણે ડોકટર સમક્ષ દલીલ કરી કે મને કેન્સર થાય જ નહીં, મને કેન્સર કેવી રીતે થાય હું પાન-મસાલા-ગૂટખા ખાતો નતી. અમે હું ચ્હા-દૂધ પણ લેતો નથી. હું કોઈ પણ પ્રકારનું વ્યસન કરતો નથી તો પછી મને કેન્સર કેવી રીતે થાય.

ડોકટરે કહ્યું કે તમારી કસોટી કરવા માટે પણ કેન્સર થઈ શકે.
ડોકટરની વાત સાવ સાચી હતી. જાણે કે અર્ચન ત્રિવેદી નામના યુવકની અંદરની શક્તિની, તેના જીવન માટેના સ્ટોન્ગ અભિગમની કસોટી કરવા માટે જ તેને કેન્સર થયું હતું. એ વખતે તો અર્ચન અને કેન્સરમાં કેન્સર વધારે મજબૂત લાગતું હતું અને તેની જ જીત થશે તેવું દેખાતું હતું, પણ કોઈ રહસ્યમય નાટકમાં અચાનક દશ્યપલટો થાય અને બાજી ફરી જાય તેવું અહીં પણ થયું. દશ્યો અદલાતાં-બદલાતાં રહ્યાં પણ જીવનનાયક અર્ચને હુકમનાં પાનાં પોતાની પાસે જ રાખ્યાં.

અચાનક અર્ચને ડો. પંકજભાઈ શાહને વિનંતી કરી કે મારાં તમામ સગાંને રૃમની બહાર મોકલો, હું આપની સાથે વાત કરવા માગું છું.
એવું કરવામાં આવ્યું. અર્ચને ડોકટર સાહેબને વિનંતી કરી કે તમે મારાં સગાંને એમ કહો કે મને કેન્સર નથી, પણ ભારેમાયલો ટીબી થયો છે. એક વર્ષની સારવારમાં મટી જશે. ડોકટરે પૂછ્યું કે આવું કેમ કહેવું છે તો અર્ચને જવાબ આપ્યો કે મારા પિતા ગરીબ છે. તેઓ આટલી મોંધી સારવાર નહીં કરાવી શકે. જો કરાવશે તો માથા પર દેવું કરીને કરાવશે, જે મને મંજૂર નથી.
ડોકટરે કહ્યું કે એ વાત બરાબર, પણ જો તારી સારવાર ના કરીએ તો તને શું થાય તેની ખબર છે ??

અર્ચન હસતાં હસતાં કહે, ઉકલી જવાય, બીજું તો શું થાય !
ડોકટર કહે ઉકલી જા જવાય, ઉકેલ કઢાય. મેડિકલ સાયન્સ પાસે તેનો ઉકેલ છે. રાજેશ ખન્નાને આનંદ ફિલ્મમાં કેન્સર થયું ત્યારે આવી દવાઓ અને સારવાર નહોતી. હવે બધું છે. તારે જીવવાનું છે. અર્ચન કહે, સાહેબ, એકદમ બરાબર છે. કેન્સર સામે જીતવાનું છે અને પછી જીવવાનું જ છે. અર્ચનના આ એક લીટીના વાક્યમાં જીવવાનો દઢ સંકલ્પ હતો, કેન્સર સામે લડવાનો મિજાજ હતો અને પોતે જીવશે જ એવો પાકો ભરોસો પણ હતો.
…….
અર્ચને ફરમાન બહાર પાડ્યું. મારા બેડની ચાદર રોજેરોજ સમયસર બદલી જ નાખવાની. હું રોજેરોજ ઈસ્ત્રી ટાઈટ કપડાં જ પહેરીશ. કશું ઢીલું નહીં ચાલે. કેન્સર મહોદયને સહેજે અણસાર પણ ના આવવો જોઈએ કે મારો શિકાર ગભરાઈ ગયો છે.

અર્ચન એટલે પોઝિટિવીટીનો પહાડ. ગમે તેવા પડકારને ખમી લે તેવો. શરીરમાં ત્રણ ત્રણ પ્રકારનાં કેન્સર હીલોડા લેતાં હતાં, ઉધઈની જેમ અર્ચનના શરીરના જુદા જુદા ભાગમાં પ્રસરવા મથતાં હતાં તો બીજી બાજુ ડો. પંકજ શાહના નેતૃત્વમાં ડોકટરોની પેનલે સઘન સારવાર શરૃ કરી દીધી હતી.

અર્ચને ડો. પંકજ પટેલને કહ્યું કે હું દવાઓ લેવાનો કાયર માણસ છું, પણ જો તમે મને મારી સારવારની આખી પ્રોસેસ કહો તો હું બધી જ દવાઓ લઈશ.

ડોકટરે પ્રોસેસ જાણવાનું કારણ પૂછ્યું તો અદાકાર અર્ચને કોઈ નાટકનો સંવાદ બોલતો હોય તેમ કહ્યું કે સાહેબ, હું રહ્યો અભિનેતા. અમને નાટકની આખી પ્રોસેસ ખબર પડે પછી જ અમે મંચ પર સરસ રીતે નાટક ભજવી શકીએ. પ્રોસેસની ખબર પડે પછી અમે તેમાં ઓતપ્રોત થઈ જઈએ. એમ તમે મને મારી તબીબી સારવારની પ્રોસેસ કહો તો હું મારો રોલ બરાબર ભજવી શકું. ડોકટરને અર્ચનની વાતમાં પૂરેપૂરું વજુદ લાગ્યું. દરેક ગોળી- દરેક ઈન્જેકશન અને બીજી તમામ સારવારની બધી જ સમજણ અર્ચનને સમજાવવામાં આવે અને જીવનહીરો સમજી સમજીને સારવાર લેતો જાય અને સાજો થતો જાય.
— —
એક દિવસ ડો.પંકજ શાહે આવીને અર્ચનને કહ્યું કે આજે તમારે અમરીશપુરી બનવાનું છે.
કારણ એ હતું કે કીમો થેરાપી પછી અર્ચનબાબુના વાળ જતા રહેવાના હતા.

ડોકટરે કહ્યું કે કીમો થેરાપીથી વોમેટિંગ પણ થશે.
હસતાં હસતાં અર્ચન કહે, સાહેબ ચિંતા ના કરો, હું અમરીશ પુરીના રોલમાં વોમેટિંગ કરીશ.
અર્ચનના શરીરમાં ત્રણ ત્રણ કેન્સર હતાં તો કીમો થેરાપી, રિચિએશન અને એમપીએક્ષ એમ ત્રણ ત્રણ પ્રકારની તેને સઘન સારવાર અપાતી હતી.
——

આપ આ હૃદયસ્પર્શી પોસ્ટ www.Jentilal.com પર વાંચી રહ્યા છો. લાગણીઓને સ્પર્શતી આવી બીજી પોસ્ટ્સ નિયમિત રીતે વાંચવા અને માણવા અમારું ફેસબુક પેજ અત્યારે જ લાઇક કરો – ક્લિક કરો – જલ્સા કરોને જેંતીલાલ

——

અર્ચન આમ પોતાની ખબર પૂછવા આવનારને એક પણ ગોળી ના આપે, પોતે જ ડાહ્યો થઈને બધી ગોળીઓ ગળી લે, પણ દરરોજ 32-32 ગોળીઓ ખાવાનો કંટાળો તો આવે જ ને ? એમાંય કાલ્પોહોલ ગોળીએ તો ભારે કરી. જૂના જમાનામાં રૃપિયાનો મોટો ગોળ સિક્કો આવતો હતો તેવી એ ગોળી. એક-બે દિવસ તો જેમતેમ કરીને ગોળી ગળી લીધી, પણ તેનું કદ જોઈને અર્ચનને થાય કે સાલી આ ગોળી તો ક્યારેક ગળાની અંદર જ અટકી જાય તેવી છે.

કોઈક ઉપાય કરવો પડશે.
અર્ચને એક જબરજસ્ત ઉપાય કર્યો. ગાડીના પૈડા જેવી મોટી ગોળીનું એક મોટું પડીકું કર્યું. કોઈ જોઈ ના એ રીતે પોતાની પાસે લીધું અને પોતે ગયા ટોયલેટમાં. કમોડ પર ચડી, કોઈ ધર્મકૃત્ય કરતા હોય તેવા પવિત્ર ભાવથી વેન્ટિલેટરના કાચ ઉતાર્યા. એ પછી નદીના વહેતા જળમાં પૂજાનો સામાન ધરાવતા હોય તે રીતે કાલ્કોહોલની ગોળીઓનું પડીકું નીચે ફેંકી દીધું.

ટોયલેટમાંથી બહાર આવીને બેડ પર સ્થાન લેતાં લેતાં અર્ચન બોલ્યોઃ ચાલો, આનાથી તો છૂટ્યા.
જોકે કાલ્પોહોલથી એમ છુટી શકાવાનું નહોતું.
ગોળીઓનું એ પડીકું, પાર્કિંગમાં પડ્યું, અને એ પણ ડો. પંકજ શાહની કારની ઉપર જ. ડોકટર સાહેબે એ પડીકું પડતું જોયું. તેમને થયું હશે કે લોકો પડતું મૂકે, પણ આ તો દવાઓ પણ પડતું મૂકવા લાગી.
તેઓ એ પડીકું લઈને અર્ચન ત્રિવેદી પાસે ગયા.
પ્રેમથી બોલ્યા, સાજા થવું હોય તો ગોળીઓ તો ગળવી જ પડે, બેટા.
અર્ચન કહે, પણ સાહેબ કેટલી બધી ગોળીઓ છે.
ડો. પંકજ શાહ કહે, ગોળીઓ ગણવાની નહીં, ગળવાની.
…………
એ પછી તો મુકાબલો બરાબરનો જામ્યો.
કેન્સર કહે હું જીતું, અર્ચન કહે હું હારીશ જ નહીં.
હું હારીશ તો તું જીતીશ ને.
આખા અમદાવાદને, અને મુંબઈ સહિત તમામ કળાવિશ્વને ખબર પડી ગઈ કે અર્ચનને કેન્સર થયું છે.
ડો. પંકજ શાહ કહે કે અર્ચન તેં તો મને અરધી રાત સુધી જગાડ્યો. અર્ચન કહે પણ સાહેબ, મેં તો તમને ફોન જ નહોતો કર્યો, મારી પાસે તો તમારો ફોન નંબર પણ નથી.

પંકજભાઈ કહે, તારા ફોન નહોતો આવ્યો પણ તારા માટે ઘણા ફોન આવ્યા હતા. મૃણાલિનીબહેન, મલ્લિકાબેહન, શ્રેયાંસભાઈ, સ્મૃતિબહેન, કૈલાસભાઈ (નાયક), ચીનુ મોદી.. સતત ફોન આવતા જ રહ્યા. બધાનું કહેવું હતું કે આ છોકરો કોઈ પણ સંજોગોમાં જીવવો જોઈએ. પંકજભાઈ કહે કે તું તો વીઆઈપી પેશન્ટ છે હોં.
ખરેખર, કળાકાર માત્ર વીઆઈપી હોય છે. લોકોનો પ્રેમ કળાકારને ઊંચકીને વીઆઈપી કેટેગરીમાં મૂકી દેતો હોય છે.

હસમુખા અર્ચને લખવાનું શરૃ કર્યું, ખબર પૂછવા આવતા લોકોને એ કહેતો, મારા માટે પોસ્ટકાર્ડ લેતા આવજો. દરેક સ્થિતિને, પોતાના શરીરના બદલાતા આકાર-પ્રકારને અર્ચન હસતાં હસતાં સ્વીકારતો. નખ કાળા પડી જાય તો પોતાનું મોઢું કાળું કરવાને બદલે એ હસતો હસતો કહેતો, મેં કાળી પોલીસથી નખ રંગવાનું શરૃ કર્યું છે.


…..
મિત્રો મળવા આવે તો એ મહેફિલ ભરતો. અર્ચનની ખબર પૂછવા ગયેલા લોકો પોતે સાજા થઈને પરત જતા. એ હસતો અને હસાવતો.
એક વખત ગુજરાત સમાચાર વતી જાણીતા હાસ્યલેખક અશોક દવે તેની ખબર પૂછવા ગયા. એ તો અર્ચનનો પ્રસન્ન મિજાજ જોઈ જ રહ્યા. તેમને થયું હશે કે અર્ચનને કેન્સર નથી થયું, પણ કેન્સરને અર્ચન થયો લાગે છે.
કોઈ શોક નહીં, કોઈ દુઃખ નહી, કોઈ ચિંતા નથી.

હાસ્યની રેલમછેલ અને પ્રસન્નતાનાં છાંટણાં. અશોકભાઈએ પોતાની લોકપ્રિય કોલમ બુધવારની બપોરેમાં, અર્ચન ત્રિવેદી વિશે લેખ લખ્યો. કોઈ વ્યક્તિવિશેષ વિશે ના લખવાની ગુજરાત સમાચારની નીતિમાં અપવાદ કરીને લખાયેલા આ લેખનો પ્રતિસાદ પ્રચંડ હતો. 18,000 પત્રો મળ્યા. ગુજરાત અર્ચન ત્રિવેદીને કેટલો ચાહે છે, તેનો એવીએમ મશીનમાં ચેડાં કર્યા વિનાનો આ એકદમ સ્પષ્ટ ચૂકાદો હતો.
અર્ચન એ પત્રોને જોતો રહ્યો અને વિચારતો રહ્યો કે મારે મારા આ ચાહકો અને સ્વજનો માટે પણ જીવવું જોઈએ.

અર્ચને એ દરેકે-દરેક- 18000- પત્રોના પોતાના સગા હાથે, સ્વહસ્તે જવાબો આપ્યા.
……
કેન્સર હોસ્પિટલમાં દરેક દરદીના રૃમની બહાર વિગત લખાય. સર્જરી કે મેડિકલ સ્ટેજ અનુસાર તેની નોંધ હોય.
બે મહિના પછી અર્ચનના રૃમની બહારના પાટિયા પર લખાયુંઃ અર્ચન આવાસ.
પાટિયા પર કેન્સરની વિગતને બદલે અર્ચનનું નામ લખાયું એનો એક અર્થ એવો કે રુમમાં હવે કેન્સર નથી, અર્ચન છે.
—-
16મી જુલાઈ 1992નો દિવસ ચિંતા લઈને ઉગ્યો.
અર્ચનને લોહીના ડાયરિયા થઈ ગયા. એક નહીં 11 ડાયરિયા.
ડોકટરોએ તરત જ અર્ચનનાં તમામ સગાં-વહાલાંને બોલાવી લીધાં.
તેમને લાગ્યું કે હવે અર્ચનનો અંત નજીક છે.
જોકે અર્ચન એકદમ મજબૂત હતો. તે બધાંને કહેતો હતો કે કોઈ રડસો નહીં. મને કશું જ થવાનું નથી. હું જીતવાનો છું, હું જીવવાનો છું.
જોકે અર્ચન તો કહેતો હતો કે આ લોહીમાં મારા શરીરનું કેન્સર બહાર નીકળી રહ્યું છે.

એ લોહીના ડાયરિયા ત્યાંનાં કર્મચારી સવિતા બા સાફ કરતાં હતાં. ( આ વાત કહેતી વખતે અર્ચન રડી પડે છે. એક વાર નહીં, વારંવાર) એ દશ્ય અર્ચન જોતો જ રહ્યો.
પોતાના લોહીના ઝાડાને સાફ કરતાં સવિતા બાને અર્ચને ભીના સ્વરે કહ્યું, આઈ લવ યુ.
અને સવિતા બા હસી પડ્યાં. એ દિવસથી અર્ચને આ વિશ્વ પરની દરેકે દરેક વ્યક્તિને આઈ લવ યુ કહવાનું શરૃ કર્યું.
એ દિવસ હતો 16મી જુલાઈ, 1992નો. આજ સુધી અર્ચન લાખો લોકોને આઈ લવ યુ કહી ચૂક્યો છે.

આ પૃથ્વી પર કદાચ કોઈ વ્યક્તિએ આટલી બધી વ્યક્તિને આઈ લવ યુ નહીં કહ્યું હોય.
ગિનિસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડવાળાના ધ્યામમાં આ વાત નથી આવી એનો અર્થ એ કે તેઓ ધ્યાન રાખીને પોતાનું કામ કરતા નથી.
…..
અઢી વર્ષના જંગ પછી એક દિવસ સોનેરી સવાર ઊગ્યું.
કેન્સર હાર્યું અને અર્ચન જીત્યો.
છેલ્લા દશ્યમાં નાયક હસતો હસતો બધાની સામે હાજર થયો. ત્રણેય પ્રકારનાં કેન્સર મટી ગયાં. અર્ચનના પોઝિટિવ મિજાજની જીત થઈ. તેના લાખો ચાહકોની પ્રાર્થના ફળી.

એ પછી સાજા થયેલા અર્ચનને એક સરસ કામ મળ્યું. અર્ચનને પોતાની સારવારના ખર્ચનો બરાબર હિસાબ રાખ્યો હતો. 2,86,000 થયા હતા. ગુજરાત સરકારે તેને કેટલીક મદદ કરી હતી. આ મદદ કરાવનાર સુભાષ
બ્રહ્મભટ્ટને લઈને અર્ચન તત્કાલીન સાંસ્કૃતિક મંત્રી નરહરિ અમીન પાસે ગયો. કહે, સાહેબ, હું સાજો થઈ ગયો છું, કમાવા પણ લાગ્યો છું. ગુજરાત સરકારે જે મદદ કરી હતી તે પરત આપવા આવ્યો છું.

નરહરિ અમીન હસતાં હસતાં કહે, અમે જો રકમ પરત લઈએ, તો આ રીતે અમે જેને જેને રકમ ચૂકવી હોય તે તમામની રિ કવરી કરવી પડે. આવું તો ઘણામાં બન્યું. હવે શું કરવું. જેમને પૈસા પરત ના લીધા તેમનું ઋણ કેવી રીતે ઉતારવું.

ડો. પંકજ શાહે તેનો એક સરસ રસ્તો બતાવ્યો. કેન્સર વિભાગનાં બાળ દરદીઓ માટેની એક દત્તક યોજના હોય છે. અર્ચને એ યોજના સ્વીકારી. ઘરની લોનનો હપ્તો ભરવાનું રહી જાય તો ચાલે, દર મહિને કેન્સર બાળ દરદીનો હપ્તો તો અચૂક ભરવાનો. 1993થી 2014 સુધી અર્ચને નિયમિત રીતે પૈસા ચૂકવ્યા અને સમાજે પોતાને જે મદદ કરી હતી તેનો આ રીતે પ્રતિસાદ આપ્યો.
……
2014માં એ રકમ કેન્સર વિભાગને આપવાનું કેમ બંધ કર્યું તેની પણ એક પોઝિટિવ કથા છે.
એક પોળમાં બીજી પોળ હોય એવું છે.
અર્ચનનાં જીવનસાથી, એના જેવાં જ લડાયક અને બહાદુર જિગિષાબહેનનાં મામાનાં દીકરી સોનલ જાનીએ સામેથી કહ્યું કે હવે આ જવાબદારી મને સોંપો.
હું દર મહિને આ પૈસા ભરીશ.
કોઈ પૂજા વિધિમાં જમણો હોય પૂજામાં બેસનારી વ્યક્તિને અડાડતાં હોય તેમ, એવા જ પવિત્ર ભાવથી, સોનાલીબહેને આ પુણ્યકર્મ પોતાના હસ્તક લીધું.
2014થી હવે તેઓ અમદાવાદની એમ.પી.શાહ કેન્સર હોસ્પિટલના કેન્સરના બાળ દરદીઓની દત્તક યોજનાના પૈસા ભરે છે.
…….
અર્ચને કેન્સરને હરાવ્યું છે. સરસ રીતે, મસ્ત રીતે, અઢી વર્ષની પ્રસન્નકર લડત આપીને હરાવ્યું છે.
દવાઓએ પોતાનું કામ કર્યું જ હશે.
દુઆઓએ પણ પોતાની ભૂમિકા ભજવી જ હશે.
પણ મૂળ વાત છે જીવનનાયકના મક્કમ નિર્ધારની.
તેના પોઝિટિવ મિજાજ અને રુઆબની.
અર્ચન ત્રિવેદીએ હસતાં હસતાં જંગ ખેલ્યો અને તેઓ જીત્યા.
આઈ લવ યુ કહેવાનું મન થઈ જાય તે રીતે તેમણે જીત મેળવી.
અર્ચન ત્રિવેેદીને, આખું વિશ્વ સાંભળે એટલા ઊંચા અવાજે

કહેવાનું …… જન્મદિવસ મુબારક હોં… તમે શતાયું હોં..
અને આઈ લવ યું હોં….

લેખક – રમેશ તન્ના

ટીપ્પણી

No comments yet.

Leave a Reply

error: Content is protected !!