વિદુર નીતિ પાના નં: ૧

vidurjiમાનવી ભલે ઉત્તમકુળમાં જન્મ્યો હોય કે અધમકુળમાં જન્મ્યો હોય, જો એ માન્ય ધાર્મિક મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન નથી કરતો, કોમળ સ્વભાવવાળો છે, લજ્જાશીલ છે, તો એ ઉત્તમકુળમાં જન્મેલ સેંકડો માનવીઓ કરતા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવશે.

કુળવાન એ છે જેનું તેજ લાકડામાં સમાયેલ અગ્નિની જેમ અપ્રગટ હોય છે. કુળવાન પોતાના તેજને પ્રગટ નથી કરતો. એ તો ત્યારે જ પ્રગટ થાય છે જયારે તેને ખૂબ રગડવામાં આવે છે. અર્થાત ઘર્ષણ આપવામાં આવે છે.

આત્મીયજનો સાથે કલેશ અને દુર્વ્યવહાર ઉચિત નથી. એનાથી કુળમાં ફુટ પડે છે અને કુળનો જ વિનાશ થઇ જાય છે. જેમ કોઈ સ્થાને ઉભેલું મજબુત જડોવાળું એકલું ઝાડ પણ આંધીમાં સમૂળગું નષ્ટ થઇ જાય છે પરંતુ જયારે દુર્બળ વૃક્ષ પણ ભેગા થઇ સમૂહમાં ઉભા હોય છે તો તીવ્ર આંધી પણ તેનું કશું બગાડી નથી શકતી.

અનેક ગુણોવાળો તથા અનેક શક્તિઓવાળો એકલો માનવી શત્રુઓ દ્વારા એ જ પ્રકારે નષ્ટ થઇ શકે છે જેવી રીતે આંધી વિશાળ શક્તિશાળી એકલા વૃક્ષને નષ્ટ કરી શકે છે. આમ સહયોગ અને એકતાથી જ માનવી એવી રીતે આગળ વધે છે જેવી રીતે જળમાં કમળ.

જેવી રીતે અલગ અલગ પડી સળગતી લાકડીઓ ધુમાડો કાઢે છે પરંતુ ભેગી થતા જ પ્રજ્વલિત બની ધગધગવા લાગે છે તેવી રીતે જ સંબંધીજનો જયારે અલગ અલગ રહે છે ત્યારે અંદરો અંદર ઈર્ષ્યાથી સળગતા રહે છે, પરંતુ જયારે ભેગા મળી જાય છે ત્યારે તેઓ શત્રુ માટે પ્રચંડ આગ બની જાય છે.

જે પોતાનું કલ્યાણ ઈચ્છે છે તેમણે પોતાના સગા-સંબંધીઓ સાથે સારો અને ન્યાયોચિત કરી પોતાની વૃદ્ધિ કરવી જોઈએ. સગા-સંબંધીઓથી દ્વેષ અને અહંકારરહિત પ્રેમાળ વ્યવહાર કરવાથી મનુષ્યનું કલ્યાણ થાય છે. સ્વજન જો ગુણહીન હોય, અસમર્થ હોય, અશક્ત હોય તો પણ એની રક્ષા કરવી જોઈએ. કારણ કે આપણા શરીરનું કોઈ અંગ શિથિલ હોય, અશક્ત હોય તો તેને કાપી નાખવામાં નથી આવતું.

નિ:સંદેહ આ સંસારમાં ભોગોને ભોગવવા જોઈએ, પરંતુ જો આપણે ક્યારેક સ્વજનો માટે થોડો ત્યાગ કરી પણ લઈએ તો એનાથી હાનિ નથી થતી બલકે ભોગોથી પ્રાપ્ત સુખ અનેક ગણું વધી જાય છે.

કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં પોતાના સ્વજનોનો વિરોધ કરવો જોઈએ નહિ, કારણ કે એ લોકો જ આ સંસારરૂપી દુ:ખથી પાર ઉતારનાર હોય છે એન એ જ લોકો ડુબાડી દેવામાં પણ સક્ષમ હોય છે.

જે માનવી નિસ્વાર્થભાવે (અહંકારથી પ્રભુત્વ દર્શાવવા માટે નહી) પોતાના સંબંધીઓ, દીન – દુ:ખીઓની મદદ કરે છે, તે સંતાનો તથા સુખ-સાધનોથી સંપન્ન થાય છે.

સત્પુરુષ પોતાના સ્વજનોને જ નહિ, પ્રાણી માત્રને પણ આશ્રય આપે છે અને તેમની મદદ કરે છે, પરંતુ દુષ્ટ, અહંકારી, અને મૂર્ખ પોતાના હિતેચ્છુ સ્વજનને પણ માનસિક યાતના આપે છે. જે પોતાના સ્વજન અને હિતેચ્છુને પણ ન ઓળખે અને પોતાના અહંકારથી વશીભૂત બની પારકા લોકોને પોતાના સમજે તે નષ્ટ થવા માટે તત્પર મૂર્ખ માનવી દયા કરવા યોગ્ય હોય છે. શક્તિશાળીથી વેર રાખનારને પણ એવો જ સમજાવો જોઈએ.

 

ટીપ્પણી

No comments yet.

Leave a Reply

error: Content is protected !!